Thư gửi người trẻ làm nghề

Tôi vẫn nhớ rất rõ cái đêm cuối cùng trước khi nộp đồ án tốt nghiệp.

Căn phòng ký túc xá nhỏ, đèn vàng hắt lên bức tường loang lổ. Màn hình máy tính sáng mờ, bản vẽ mở đến trang cuối mà vẫn thấy thiếu điều gì đó. Tôi cứ xoay đi xoay lại, không biết mình đang làm kiến trúc hay chỉ đang cố làm cho nó “đẹp mắt” hơn người khác.

Ly cà phê nguội ngắt, tiếng máy in nhà ai xa xa. Khi đó tôi chưa biết rằng — những lần ngồi lại như thế, chính là bước đầu của nghề: nghề của những người luôn hoài nghi bản thân, để đi tìm điều đúng.

1. Khi công trình đầu tiên đổ sập

Ra trường, tôi đi công trình nhiều hơn ở nhà. Có những ngày chỉ kịp ăn ổ bánh mì khô, chạy từ công trường này qua công trường khác, đứng giữa nắng gắt nhìn dầm thép dựng lên.
Công trình đầu tiên tôi giám sát bị nứt tường chỉ sau vài tháng. Chủ đầu tư giận, tôi im lặng. Tối về, tôi lật lại bản vẽ, rồi tự hỏi: “Mình đã làm gì sai?”

Sau này mới hiểu: không có công trình nào hoàn hảo cả.
Mỗi vết nứt, mỗi chỗ lệch vài milimet đều kể một câu chuyện — về thời tiết, về vật liệu, về cách con người làm việc cùng nhau. Và hơn hết, về cái tâm của người làm nghề.

Tôi bắt đầu học lại, từ việc nhỏ nhất:
Cách chọn mác bê tông, cách kiểm tra thép tại công trường, cách lắng nghe những người thợ già kể chuyện. Họ không nói bằng ngôn ngữ thiết kế, nhưng lại hiểu vật liệu bằng đôi tay. Chính họ dạy tôi rằng: kiến trúc không chỉ để nhìn, mà để sống cùng.

2. Phân tích hình khối và vật liệu – nơi bắt đầu của sự tỉnh thức

Khi bước vào LEAN DESIGN, tôi và đồng đội chọn đi con đường ít ồn ào:
Không chạy theo hình thức, không khoe sự phức tạp, mà quay lại với cái gốc của kiến trúc – tỉ lệ, khối, và vật liệu.

Chúng tôi thường bắt đầu mọi dự án bằng một câu hỏi:

“Công trình này thật sự phục vụ ai, và cần sống như thế nào trong 10 năm tới?”

Khi phân tích hình khối, tôi luôn hình dung dòng người sẽ đi qua đó, nắng sẽ rọi vào lúc mấy giờ, và vật liệu nào sẽ “già” đẹp nhất theo thời gian.
Kiến trúc không phải là một bức ảnh chụp ngày khánh thành. Nó là thời gian nén lại trong từng chi tiết.

Và rồi, tôi nhận ra điều cốt lõi mà sau này trở thành triết lý của LEAN DESIGN:

Giản lược không có nghĩa là bỏ đi, mà là chọn giữ lại những gì tinh khiết nhất.

Giữa những bản vẽ dày cộp và deadline chồng chất, sự “tỉnh thức” đôi khi chỉ là một phút ngồi yên nhìn lại, hỏi xem: “Mình có đang làm đúng với tinh thần của nghề không?”

3. Khi Lean trở thành lối sống

Có người nghĩ “Lean” chỉ là một phương pháp thiết kế.
Nhưng với tôi, nó là một lối sống – nơi mỗi quyết định đều có lý do tồn tại, mỗi nét vẽ đều mang trách nhiệm.

Lean giúp tôi nhìn lại chính mình:
Không chỉ trong kiến trúc, mà cả trong cách làm việc, giao tiếp, và sống.
Khi bạn hiểu được giá trị của từng viên gạch, bạn sẽ không vội vàng đập đi. Khi bạn biết sức nặng của một nét bút, bạn sẽ không tùy tiện vẽ thêm.

Trong LEAN DESIGN, chúng tôi chọn đi chậm hơn, nhưng chắc chắn hơn.
Bởi kiến trúc, xét đến cùng, không chạy đua với ai cả.
Nó chỉ cần đúng – đúng với con người, đúng với ngữ cảnh, đúng với thời gian.

4. Gửi đến những người trẻ làm nghề

Nếu bạn đang ngồi trước bản vẽ, loay hoay giữa hàng trăm lựa chọn, hãy biết rằng ai từng làm nghề cũng đã đi qua cảm giác đó.
Không có công trình nào “đẹp ngay” từ bản vẽ đầu tiên. Nhưng nếu bạn đủ kiên nhẫn để hiểu vì sao nó tồn tại – bạn sẽ thấy nghề này đáng để theo đuổi cả đời.

Hãy học cách làm việc bằng trách nhiệm, không chỉ bằng cảm xúc.
Hãy yêu vật liệu, bởi nó là ngôn ngữ trung thực nhất.
Hãy lắng nghe công trình – nó sẽ nói với bạn nhiều hơn những gì người ta dạy trong trường.

Và khi mệt, hãy nhớ:
Mọi công trình rồi sẽ già, chỉ tư duy là còn mãi.

Nếu bạn chọn làm nghề này, hãy làm bằng sự tỉnh thức – bởi thế giới này đã đủ ồn ào, kiến trúc không cần thêm sự vội vã, mà cần thêm những người biết lặng yên quan sát.

Đào Thanh Hải
Kỹ sư – Nhà sáng lập LEAN DESIGN
“Giữa bản vẽ và đời sống, hãy chọn làm người kiến tạo giản lược.”