Dùng ánh sáng ‘Đứng’ để khai phóng không gian ‘Ngang’

Khi ánh sáng trở thành ngôn ngữ của kiến trúc

Trong kiến trúc đô thị Việt Nam – nơi những căn nhà phố thường hẹp và sâu – ánh sáng tự nhiên là yếu tố quý giá nhưng dễ bị giới hạn bởi chiều ngang.

Bằng cách khai thác “ánh sáng đứng” thông qua các cửa mở thẳng đứng và giếng trời, kiến trúc sư có thể biến không gian tĩnh thành một trải nghiệm thị giác động: nơi ánh sáng, không khí và con người hòa quyện trong một tổng thể sống động và bền vững.

Vai trò của ánh sáng tự nhiên đối với không gian sống

Ánh sáng tự nhiên không chỉ làm đẹp không gian mà còn trực tiếp tác động đến sức khỏe, tâm trạng và nhịp sinh học của con người.

Theo tiêu chuẩn EN 17037 (Châu Âu), ít nhất 50% diện tích sử dụng thường xuyên nên đạt đủ độ rọi trong một nửa số giờ chiếu sáng ban ngày trong năm – đảm bảo sự tiện nghi, cân bằng và tiết kiệm năng lượng.

Tùy công năng, từng không gian trong nhà cần mức độ chiếu sáng khác nhau:

Bếp và phòng ăn: 500 lux
Phòng ngủ và phòng tắm: 300 lux
Phòng làm việc và học tập: 500 lux
Hành lang và cầu thang: 100 lux

Sự hiện diện của ánh sáng tự nhiên giúp giảm phụ thuộc vào chiếu sáng nhân tạo, đồng thời mang lại nhịp sống lành mạnh và dễ chịu hơn cho người sử dụng.

Giếng Trời Và Cửa Sổ Mái Bằng – Khai Mở Trái Tim Của Nhà Ống

Cửa sổ mái bằng – giải pháp đưa thiên nhiên vào sâu trong nhà

Trong những ngôi nhà phố, nơi ánh sáng bên hông bị hạn chế, cửa sổ mái bằng (rooflight) là giải pháp tối ưu giúp tối đa hóa lượng ánh sáng ban ngày.

Khác với cửa sổ mặt đứng – chỉ chiếu sáng được trong phạm vi khoảng 3,5 mét tính từ tường ngoài – cửa sổ mái cho phép ánh sáng rọi trực tiếp từ phía trên, lan tỏa đồng đều và liên tục suốt cả ngày.

Bên cạnh đó, hệ thống giếng trời còn giúp tăng khả năng thông gió tự nhiên, cải thiện chất lượng không khí và giảm tải cho điều hòa, mang lại lợi ích kép cho sức khỏe và năng lượng.

Các giải pháp giếng trời hiện đại tại Việt Nam

1. Giếng trời tự động dạng trượt (Sliding Skylights)

Phù hợp cho ô mở lớn, dễ dàng điều khiển đóng mở bằng motor điện và cảm biến mưa tự động. Vật liệu phổ biến gồm khung nhôm sơn tĩnh điện và kính cường lực an toàn.

2. Giếng trời tự động dạng lật (Hinged Skylights)

Tối ưu cho không gian vừa và nhỏ như cầu thang, phòng tắm. Có thể mở góc 90°, điều khiển bằng app hoặc remote, tích hợp cảm biến khói, mưa và hệ thống an toàn.

3. Mái vòm và tấm lấy sáng Polycarbonate

Linh hoạt, nhẹ, cách nhiệt tốt, phù hợp cho thiết kế mái cong hoặc giếng trời nghệ thuật. Các sản phẩm như Danpavault hay SL giúp tăng khả năng lấy sáng mà vẫn kiểm soát nhiệt lượng hiệu quả.

Bố Trí Và Chiến Lược Lấy Sáng Tối Ưu

Vị trí đặt giếng trời trong nhà phố

Giữa nhà: cung cấp ánh sáng trung tâm, kết hợp cầu thang để tạo trục lưu thông và chiếu sáng tự nhiên.
Cuối nhà: lý tưởng cho khu bếp và phòng ăn – nơi cần ánh sáng và thông gió liên tục.

Như công trình Sky House (Atelier Vũ Trí), việc bố trí đa giếng trời với kích thước khác nhau giúp lan tỏa ánh sáng linh hoạt, tạo hiệu ứng thị giác phong phú và giảm vùng bóng tối.

Hiểu quỹ đạo mặt trời để thiết kế hiệu quả

Kiến trúc sư có thể điều tiết ánh sáng bằng vật liệu, lam chắn nắng, hoặc lớp mái khuếch tán.
Ví dụ, công trình J House (CTA | Creative Architects) sử dụng lớp đá sỏi trên mái kính để lọc ánh sáng và giảm chói, tạo hiệu ứng ánh nắng loang qua tán cây – một giải pháp vừa thẩm mỹ vừa thích ứng khí hậu nhiệt đới.

Ứng dụng kính thông minh – nâng cao tiện nghi và hiệu quả năng lượng

Các loại kính Low-E hay kính phủ chống UV giúp giảm nhiệt, giữ sáng, bảo vệ nội thất và cải thiện hiệu suất năng lượng của công trình – hướng đến thiết kế bền vững và tiết kiệm.

Kỹ Thuật Thi Công Và An Toàn

Một hệ thống giếng trời hiệu quả phải được xử lý kỹ lưỡng ở các yếu tố:

Chống thấm và thoát nước: đảm bảo không thấm dột, ứ đọng.
Kết cấu bảo vệ: lan can, hoa sắt đạt chuẩn an toàn – đặc biệt cho nhà có trẻ nhỏ.
Thi công chính xác: đúng vật liệu, độ dốc và chi tiết tiếp giáp giữa mái và khung.

Kết Luận – Ánh Sáng Là Linh Hồn Của Kiến Trúc

Ánh sáng tự nhiên là yếu tố định hình cảm xúc và chiều sâu của không gian.
Như kiến trúc sư Steven Holl từng nói: “Không gian là sự lãng quên nếu thiếu ánh sáng.”

Tại Việt Nam, việc tối ưu hóa giếng trời và cửa sổ mái không chỉ giúp tiết kiệm năng lượng mà còn tạo nên trải nghiệm sống chan hòa thiên nhiên – nơi ánh sáng trở thành bản nhạc dẫn dắt cảm xúc con người.

Lean Design – Tư Duy Tinh Gọn, Không Gian Tinh Hoa

Với LEAN DESIGN, ánh sáng không chỉ là yếu tố kỹ thuật, mà là ngôn ngữ của sự cân bằng – giữa vật chất và cảm xúc, giữa tự nhiên và con người.
Chúng tôi tin rằng mỗi công trình đều có thể “thở”, khi được thiết kế đúng cách, giản lược vừa đủ để ánh sáng và không khí được tự do lan tỏa.

Nếu bạn đang tìm kiếm một không gian sống tối giản, tràn đầy ánh sáng và cảm xúc, hãy để LEAN DESIGN đồng hành – cùng bạn tạo nên tổ ấm tinh gọn, tinh tế và bền vững.